Machiel van Zanten

freelance journalist, tekstschrijver, eindredacteur

Ward Möhlmann

‘Er zijn veel advocatenkantoren, maar er is slechts één Europese Commissie’

Hij is een van de twee Nederlanders in de Brexit-taskforce van de Europese Commissie. Ward Möhlmann studeerde en promoveerde aan de rechtenfaculteit in Nijmegen. Nu is hij als policy officer verantwoordelijk voor de onderhandelingen over een orderly withdrawal van en de toekomstige verhoudingen met het Verenigd Koninkrijk. “Een prachtige functie die een uniek perspectief biedt op de Europese Unie en in het bijzonder de financiële sector.”

“Deze situatie is helemaal nieuw”, zegt Möhlmann. “Nooit eerder heeft een lidstaat de Europese Unie verlaten. De unie heeft de Brexit natuurlijk nooit gewild. Maar nu kijken we in alle objectiviteit hoe we het Britse besluit zo goed mogelijk kunnen afwikkelen.”

Twintig jaar geleden kwam Möhlmann vanuit de Achterhoek naar Nijmegen om rechten te studeren, “vooral vanwege het brede karakter, de maatschappelijke relevantie en de praktische aard van die studie”. Als student koos Möhlmann in zijn laatste jaar “een nogal bijzonder vakkenpakket”, met ondernemingsrecht, personen- en familierecht, staatsrecht en geschiedenis van het canonieke recht. “Dat laatste vak was misschien niet heel praktisch, maar wel zeer interessant. Ik zat bij de katholieke studentenvereniging Titus Brandsma en verschillende verenigingsleden waren erg enthousiast over dat vak. Ik heb het gekozen en vond het heel mooi, omdat het een goed inzicht gaf in de wortels van het recht en de verschillende samenlevingen waarin dat werd vormgegeven. We zaten er met slechts vier studenten. Voor dat vak heb ik ook mijn scriptie geschreven, over een concordaat tussen de Heilige Stoel en Napoleon, en de impact daarvan op de verhouding tussen kerk en staat.”

Boeltje gepakt

Toen Möhlmann in 2000 zijn bul ophaalde, wilde hij eigenlijk nog verder studeren of een tijd naar het buitenland gaan. “Maar ik kreeg een baan aangeboden als junior docent staatsrecht. Ze zochten, denk ik, iemand met mijn profiel.” Möhlmann gaf niet alleen werkgroepen staatsrecht, maar had ook tijd voor onderzoek. “Die heb ik gebruikt om te promoveren. Ik heb onderzoek gedaan naar de politieke instellingen van de Europese Unie. Daarbij heb ik gekeken welke gevolgen de verschillende Europese verdragen (onder andere die van Maastricht, Amsterdam en Nice) hebben gehad voor het regeringsstelsel van de unie. Mijn conclusie was dat het regeringsstelsel van de Europese Unie door de verschillende wijzigingen steeds meer is gaan lijken op het regeringsstelsel van lidstaten als Frankrijk, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en Nederland. Anders gezegd: we werken in Europa steeds meer zoals thuis.”

Na zijn promotie in 2006 ging Möhlmann aan de slag bij het Utrechtse advocatenkantoor Wijn & Stael. “Na jaren van theorie wilde ik ook de praktijk leren kennen. Ik hield me onder andere bezig met arbitrages en aanbestedingsrecht. Dat beviel me uitstekend.”

Al voordat Möhlmann als advocaat aan de slag ging, waren er vergelijkende examens (‘concoursen’) voor mensen die een baan bij bijvoorbeeld de Europese Commissie ambieerden. “Mijn vrouw moedigde me aan om met zo’n concours mee te doen. In verschillende rondes moest ik meerkeuzevragen beantwoorden, een opstel schrijven en een mondeling examen doen. Er waren nogal wat vragen over de geschiedenis en instellingen van de EU. Dankzij mijn promotieonderzoek wist ik daar al veel van.” Möhlmann slaagde voor het examen en kreeg een baan bij de Europese Commissie aangeboden. “Waarom ik die baan accepteerde, terwijl ik het als advocaat toch naar mijn zin had? Het was een beetje avontuur, het lag in het verlengde van mijn promotie en daarnaast dacht ik: er zijn veel advocatenkantoren, maar er is slechts één Europese Commissie. Mijn vrouw en ik hebben ons boeltje gepakt, ons huis verkocht en zijn met ons dochtertje naar Brussel verhuisd. Ik dacht toen dat het voor hooguit vijf jaar zou zijn, maar tien jaar later zitten we er nog.”

Onderhandelingstechnieken

Bij de Europese Commissie werd hij legal officer en hield hij zich in het begin vooral bezig met (internationaal) aanbestedingsrecht en daarna met corporate governance en financiële diensten. Binnen de commissie is het gebruikelijk dat mensen na een aantal jaren van functie veranderen. “Toen ik in de zomer van 2016 een andere functie aangeboden kreeg, ben ik eens verder gaan praten en kwam deze baan bij de Brexit-taskforce ter sprake. Toen heb ik gesolliciteerd bij Michel Barnier [hoofd van de Brexit-onderhandelingen, red.]. Binnen twee weken was het geregeld.”

De taskforce bereidt de onderhandelingen met het Verenigd Koninkrijk voor en voert die ook. Möhlmann is binnen de taskforce verantwoordelijk voor het vakgebied financiële diensten en belastingen. “Het doel van de onderhandelingen is een orderly withdrawal van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Daarnaast kijken we hoe de verhouding in de toekomst moet worden. Nu kunnen banken, verzekeraars en investeringsmaatschappijen uit het Verenigd Koninkrijk hun diensten aanbieden in de hele unie, maar na Brexit houdt dat in principe op. Ik onderzoek bijvoorbeeld welke markttoegang zulke partijen straks krijgen en wat de risico’s zijn van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk. Ik voer veel gesprekken met stakeholders uit heel Europa, zoals lidstaten, centrale banken, toezichthouders en marktpartijen. Ook kijk ik hoe de unie de eigen wetgeving verder moet ontwikkelen om de risico’s onder controle te houden. Het is een prachtige functie die een uniek perspectief biedt op de financiële sector.”

Möhlmanns dagelijks werk is een combinatie van vergaderen, het bestuderen en maken van voorstellen en het overtuigen van anderen hoe Europa het best met de Brexit kan omgaan op zijn terreinen. “Voor buitenstaanders lijkt het wellicht of iedereen binnen de Europese Commissie precies hetzelfde denkt. Maar er zijn veel verschillende opvattingen, zoveel als er ambtenaren zijn. Dus wordt er op alle niveaus gediscussieerd en onderhandeld. Ik probeer te bepalen welke oplossing het gunstigst is vanuit ons perspectief en anderen daarvan te overtuigen. Dat vergt kennis en onderhandelingstechnieken.”

Uitstekende basis

Hoewel Möhlmann als student nauwelijks Europees recht volgde, heeft hij nog altijd veel profijt van zijn studie. “Het is een uitstekende basis gebleken. Ik ben opgeleid als een echte jurist: ik heb goed leren analyseren, schrijven en - door het geven van werkgroepen - ook presenteren. Dankzij mijn proefschrift ben ik gewend de diepte in te gaan. Daarnaast heb ik geleerd om creatieve oplossingen te bedenken. Dat kan alleen als de basis goed op orde is en je precies weet waarover je het hebt.”

Möhlmann komt niet vaak meer in Nijmegen, maar voelt nog steeds “een sterke band” met de faculteit. “Het is een heel mooie en verrijkende tijd geweest, die de basis heeft gelegd voor wat daarna is gekomen. In Nijmegen heeft mijn vorming plaatsgevonden en is mijn loopbaan begonnen. Speciale herinneringen heb ik aan Tijn Kortmann, die mijn promotie begeleidde, en Chris Coppens, die de geschiedenis van het canonieke recht doceerde. Zij waren beiden een grote bron van inspiratie. Al met al ben ik zeer dankbaar voor de tijd die ik in Nijmegen heb doorgebracht.”