Machiel van Zanten

freelance journalist, tekstschrijver, eindredacteur

René ten Bos: “Wetenschap moet in ons allemaal zitten”

Bijna een halfjaar is hij nu in functie. Prof. dr. René ten Bos, hoogleraar Filosofie van de managementwetenschappen, is sinds 1 april Denker des Vaderlands. Een gesprek over Lowlands, stressbestendigheid en de hectiek van de eretitel. “Ik heb zelfs al huwelijksaanzoeken gehad.”

‘De media verrijken met een filosofisch zwaargewicht, die de hectiek van het nieuws in een groter verband kan plaatsen.’ Dat is het idee achter een Denker des Vaderlands. De benoeming is een initiatief van de Stichting Maand van de Filosofie, Filosofie Magazine en dagblad Trouw. Ten Bos is de vierde filosoof die deze eer te beurt valt. “Waarom precies is me niet verteld. Het zal te maken hebben met mijn inzet om academische, vooral filosofische, inzichten te vertalen naar een niet-academisch publiek zonder daarbij al te veel concessies aan de inhoud te doen. Ik ben bijvoorbeeld al jaren columnist voor Het Financieele Dagblad, geef lezingen in het organisatie- en bedrijfsleven en schrijf boeken die goed worden verkocht én goede recensies krijgen.”

Ten Bos voldeed aan nóg een belangrijke eis: stressbestendigheid. “Deze functie zorgt voor een enorme heisa. Eergisteren ben ik teruggekomen van vakantie en dit is alweer mijn vierde interview. De VPRO heeft me geïnterviewd over mijn ervaringen met muziekfestival Lowlands. Daar heb ik gisteren aan zo’n zeshonderd jongeren college gegeven over het antropoceen. Bij de KRO mag ik binnenkort een half uur praten over voltooid leven. Dan zijn er nog de mensen die spontaan op me afkomen met vragen als: vindt u dat de mens zonder godsdienst kan? Of die met me op de foto willen. Ik heb zelfs al verschillende huwelijksaanzoeken gehad. Overigens ook heel wat haatmail.”

Transparantie

Ten Bos wil als Denker des Vaderlands zijn onderzoeksthema’s met een breed publiek delen. Een van die thema’s is transparantie. “Dat komt op allerlei manieren terug, bijvoorbeeld bij de vraag: wat zijn feiten? Bij complexe onderwerpen als klimaatverandering, de obesitasexplosie en extinctie bestaan nauwelijks heldere feiten. Het is een feit dat obesitas een bedreiging is voor de gezondheid. Maar waarom geldt dat niet voor iedereen, wat doe je eraan en waarom is de ene aanpak voor de één goed en de andere aanpak voor de ander? Die complexiteit wil ik laten zien.”

Daarnaast probeert hij maatschappelijke mechanismen bloot te leggen. “Ik ben nu bezig met onderzoek naar alt-right en de intellectuele basis achter Trump. Hij wordt vaak ten onrechte gezien als een domme president. Ik denk dat hij een heel duidelijke politieke agenda heeft, die je kunt terugvoeren op bepaalde dubieuze filosofieën uit de twintigste eeuw. Dat probeer ik in kaart te brengen en te duiden.”

Marketingwaarde

Ten Bos wil zijn functie ook gebruiken om jongeren te bereiken. Bij bijvoorbeeld lezingen in het land ziet hij “veel te veel grijze koppen”. Filosofie kan volgens hem voor jongeren veel betekenen. “Op Lowlands merkte ik hoe geboeid ze kunnen raken door filosofische vragen. Ik heb ook heel prettige interviews gegeven aan jongerenmagazines als Vice en 8Weekly.”

Bij de vraag welke waarde zijn titel heeft voor de faculteit, aarzelt Ten Bos. “In eerste instantie heeft de faculteit er vooral last van. Ik krijg vrijstelling van bepaalde taken, waardoor collega’s harder moeten werken. Maar ik genereer ook veel publiciteit en daarbij valt telkens de naam van de universiteit, vaak ook die van de faculteit. Daar zit ongetwijfeld een marketingwaarde in. Verder ben ik als filosofiehoogleraar altijd the odd man out op de faculteit geweest. Wat ik schrijf, is nooit direct relevant voor mijn collega’s. Toch probeer ik er te zijn voor alle disciplines. En waar mogelijk zoek ik de samenwerking met andere hoogleraren.”

Luchtfietserij

Kennisdeling en maatschappelijke relevantie zijn al jaren belangrijke termen in de universitaire wereld. Voor de Denker des Vaderlands zijn ze inherent aan zijn functie. “Idealiter is ieder onderzoek aan de praktijk gekoppeld. Een praktijk die zich niks gelegen laat liggen aan theorie is gewoon chaos. En een theorie die zich niks aantrekt van de praktijk is luchtfietserij. Maar maatschappelijke relevantie bereik je niet door wetenschappers af te rekenen op publicaties in wetenschappelijke tijdschriften die niemand leest. Je moet communiceren met de maatschappij. Daarom ben ik ook erg geïnteresseerd in iets als popular science writing. Ook met het schrijven van boeken en columns kun je een breed publiek bereiken. Wetenschap moet niet beperkt blijven tot het lab of de campus, het moet in de hele samenleving en in ons allemaal zitten.”